Aratohu Pōtae

Ngā Aratohu Pōtae mā ngā Kura

Ko te matepukupuku kiri te momo matepukupuku e tino mau whānuitia ana ki Aotearoa . Neke atu i te 300 tāngata e mate ana i te tonapuku me ētahi atu matepukupuku kiri i ia tau, me te noho o ā tātou auau matepukupuku kiri ki ngā taumata teitei rawa atu, huri noa i to ao. Heoi anō rā, e taea to ārai te matepukupuku kiri i te nuinga ngā wā


Ko te tino pūtake mō te puta o te nuinga o ngā matepukupuku kiri, ko te nui rawa o te tū whakaraerae ki ngā iraruke hihi katikati (UVR) o te  mō te maha o ngā  tau, inā koa ki te wā o te tamarikitanga, taiohitanga hoki. Ahakoa kāore e puta ana te tīkākā i ngā wā tū whakaraerae, ka kino tonu te kiri i ngā tau ka pahemo nā reira me ārai i nāianei tonu. I Aotearoa nei, he mea nui kia noho ārai i te  mai i te marama o Mahuru tae noa ki  te paunga o Poutūterangi. 

Te take mau pōtae ai?

Ko ngā wāhi nui rawa te puta o te kino ki te kiri me ngā wāhi matepukupuku kiri, ko te kakī, ko ngā taringa, ko ngā rahirahinga, ko ngā ngutu, ko te kanohi, ko te ihu hoki.   Noho whakarae ai ēnei wāhanga ki ngā āhuatanga katoa nā reira, ka nui ake te pā o ngā UVR, ki ētahi atu wāhanga o te tinana.  Ko te mau pōtae tētahi o ngā whanonga SunSmart e whakatau ana te Kāhui Matepukupuku o Aotearoa hei ārai i ēnei wāhanga. Me mau pōtae i ngā wā katoa ki waenganui i ngā hāora o 11 i te ata ki te 4 karaka i te ahiahi, mai i te marama o Mahuru ki Poutūterangi, i te taha i ētahi atu whanonga ārai rā, pērā ki: 

  •  te kimi wāhi marumaru inā ka tareka
  •  te whakarārangi angawā  i ngā ngohe ki waho, i ngā wā e kaha ana ngā kōeke ki waenganui i ngā haora 11 i te ata ki te 4 karaka i te ahiahi, i  ngā wā e taea ai
  • te mau kākahu tika – he hāte māmā whai kara, whai ringa roa, he tarau roa, he panekoti rānei
  • te pani i ngā rongoā ārai rā hihinga whānui SPF 30+ me te panipani auau anō i ia rua hāora mehemea e tika ana kia mahia  Me rongoā  ārai rā papare wai te rongoā ka whakamahia mō ngā ngohe ā-wai

 

Ngā tino take hei whakaaro i ngā wā kōwhiri pōtae mō tō kura

 E whakahau ana mātou i ngā kura ki te whai whakaaro mai i ngā ākonga, ngā kaimahi me ngā mātua i mua i te whakaritenga o tētahi o ngā momo pōtae e toru e tūtohutia ai e Te Kāhui Matepukupuku.

 Ngā take hei whakaaro:

·         te momo pāpanga (raranga kiki, pōuri te tae) 

·         ngā mataora (hei tauira - me pōtae hāngai ki te momo hākinakina)

·         te utu me te nui e taea te tiki

·         ā, ko te mea nui, ko te ārai i te kanohi, te kakī me ngā taringa. 

Ko tēhea momo pōtae? 

E tūtohu ana Te Kāhui Matepukupuku, me mau pōtae ngā ākonga me ngā kaimahi katoa, e marumaru ana i te kanohi, e marumaru ana i te kakī o muri, e marumaru ana i ngā taringa hoki, i ngā wā kei waho rātou.

Me kaua e iti ake i te 7.5 henimita te peha o te pōtae whānui.  Mā te pōtae whānui pai rawa te marumaru e kaha āwhina ki te whakaiti i te pā o ngā iraruke hihi-kakati UVR ki te kanohi.  

 

 

  

 

Me hōhonu tonu te karauna o ngā pōtae pākete me ngā pōtae kaiwhakaeke ngaru me te noho pāpaku i runga i te māhunga.  Me 6 henimita te koki o te peha kia pai ai te ārai i te kanohi, i te kakī me ngā taringa hoki, i te rā.  Kaua e wareware, me ine te peha mai i te tapa o roto kē o te pōtae.

  

 

  

 

Me mau paki ngā momo pōtae Legionnaire e uhi ana i te kakī me te hono ki te pare pōtae hei ārai i te taha o te kanohi.

 

 

KĀORE e whakaaetia ana ngā pōtae poiuka i te mea ka noho puare ngā taringa me te wāhanga kei muri o te kakī. 

 

Te Iraruke Hihi-kakati (UVR) me te pāmahana

 Kei ngā taumata teitei rawa atu ngā kōeke UVR i Aotearoa nei mai i te marama o Mahuru tae noa ki te paunga o te marama o Poutūterangi.

 Kāore e taea te kite te UVR, te rongo ā-tinana rānei i te UVR, ā, kāore hoki e hāngai ana te kaha o taua iraruke ki te pāmahana o te hau.

 Ka nui te hunga e mate tīkākā ana i ngā rā hauangi nā te roa ake o te noho ki waho me te kore kimi wāhi marumaru, te kore rānei e mau kākahu tika pērā  ki ngā kākahu mō ngā rā wera. 

 Me whai kaupapahere ārai rā pakari ngā kura katoa HURI NOA I NGĀ MARAMA O TE RAUMATI - MAHURU KI POUTŪTERANGI (arā, ko ngā wāhanga 1 me te wāhanga 4 o te kura) hei whakaiti ake i te mōrea o te kaha pā o te UVR ki ngā kaimahi rātou ko ngā ākonga.  Ka taea te tikiake tētahi tauira o te kaupapahere mai i te paetukutuku kura SunSmart 

Tauira Kaupapahere Whaimana Kura SunSmart mā ngā Kura Tuatahi me nga Kura Takawaenga 

Te Huri i te Mau Pōtae hei Wāhanga Whakangahau o te Ahurea Kura!

Mō te roanga ake o ngā mōhiohio katoa e pā ana ki te matepukupuku, whakapā atu ki te Kāhui Matepukupuku kei tō rohe.   

Mō te roanga ake o ngā mōhiohio e pā ana ki te ārai rā me te ārai matepukupuku i roto i ngā kura, tirohia te paetukutuku SunSmart Schools:

 www.sunsmartschools.org.nz 

Ka taea ngā pōtae tika mai i te maha o ngā toa, engari, me titiro, kei te hāngai ki ēnei aratohu. 

Mō ngā pōtae o te Kāhui Matepukupuku www.cancernz.org.nz/products

 Te Kāhui Matepukupuku o Aotearoa, Poutūterangi 2007